Tarihboyunca insanlar, güvenliklerini sağlamak ve dış tehditlerden korunmak amacıylabarınaklarını sağlamlaştırmış, ardından toplu yerleşimlere yönelmişlerdir. Busüreç, köylerin, kasabaların ve nihayetinde şehirlerin oluşumuna yol açmıştır.Şehirler, insan yaşamının sadece barınma ihtiyacını değil, aynı zamandasosyalleşme, üretim ve düşünsel gelişim gibi unsurları da içinde barındıranmerkezler haline gelmiştir.
Şehirlerinen temel birimi evdir.Ev, insanın huzur bulduğu, geliştiği ve nesillerin yetiştirildiği bir mekândır.Geleneksel Türk evleri doğayla uyum içinde inşa edilirken, modernleşmeylebirlikte şehir dokusu yüksek katlı apartmanlarla dönüşüme uğramıştır. Bu durum,şehirlerin estetik yapısını değiştirerek bireyler üzerindeki psikolojiketkileri de artırmıştır.
Gelişmişülkelerde eski geleneksel evlerin korunmasına büyük önem verilirken, Türkiye’deözellikle İstanbul gibi büyük şehirlerde bu yapıların yerini yüksek apartmanlaralmıştır. Geleneksel şehir dokusunun yok olması, yalnızca mimari değil, aynızamanda kültürel bir kaybı da beraberinde getirmiştir.
Birşehrin sağlıklı bir yapıya sahip olması için, şehirli bireylerin ortak yaşambilincini kazanması gerekir. Şehirler, insanları bir araya getiren, ticaret,eğitim, kültür ve sanatın geliştiği yerlerdir. Şehirli olmak, farklılıklarla bir arada yaşamakültürüne sahip olmayı gerektirir.
Metropoller,birçok farklı dili ve kültürü içinde barındıran merkezlerdir. Örneğin, 19.yüzyılda İstanbul’un GalataKöprüsü üzerinde 32 farklı dilin konuşulduğu söylenmektedir. Buçeşitlilik, şehirlerin zenginleşmesine katkı sağlarken, aynı zamanda şehiryönetiminin kapsayıcı olmasını gerektirir.
Şehirler,doğa ile uyum içinde inşa edilmelidir. Tarihte şehirler, su kaynaklarına yakın,verimli topraklara sahip, iklim koşulları uygun bölgelerde kurulmuştur. Ancakmodern şehirleşme ile doğadan uzaklaşan beton yığınları, yeşil alanlarıazaltarak insan sağlığına zarar vermektedir.
GelenekselOsmanlı şehirleri, yeşilalanları ve su yollarını merkeze alan bir anlayışla inşaedilmiştir. Bu anlayış, şehirlerin sürdürülebilir olmasını sağlarken,bireylerin ruhsal ve fiziksel sağlığını da olumlu yönde etkilemiştir.
Türklerinşehir kurma anlayışı, Selçukluve Osmanlı dönemlerinde zirveye ulaşmıştır. Selçuklulardöneminde Anadolu'da ticaret yolları üzerinde 100’e yakın kervansaray inşa edilerek güvenliseyahat imkânı sağlanmıştır.
Osmanlışehirleri ise vakıf sistemiile şekillenmiş, şehirlerin merkezinde büyük mabetler ve külliyeler yeralmıştır. İstanbul, Bursa, Edirne gibi Osmanlı şehirleri kendilerine özgükimlikleri ile dikkat çekmiştir. Balkanlar’daki Osmanlı şehirleri de aynıkarakteristik özellikleri taşımış, Üsküp,Bosna, Prizren ve Filibe gibi şehirler, Bursa ve Edirne’ye benzer bir yapıkazanmıştır.
SanayiDevrimi ile şehirlerin fizikive sosyal yapıları büyük bir değişime uğramıştır. Gelenekselşehir anlayışı terk edilerek, ekonomik büyümeye odaklı kentleşme modelibenimsenmiştir. Bunun sonucunda camiler şehirlerin merkezinden uzaklaştırılmış,modern şehirlerde ruhsuz vekimliksiz yapıların ortaya çıkmasına sebep olmuştur.
Modernşehirleşme sürecinde kontrolsüzbüyüme, çevresel tahribat ve kültürel değerlerin kaybı gibiproblemler yaşanmıştır. Günümüzde şehirlerin sürdürülebilir olması için imar planlarının doğaya duyarlıve insan merkezliolması gerektiği vurgulanmaktadır.
Birşehrin ruhu, orada yaşayanların kültürel değerleriyle doğrudan ilişkilidir.Şehirleşmenin, toplumun millive manevi kimliğini koruyarak gerçekleşmesi gerekir.Osmanlı’nın vakıf kültürüyle şehirleri imar etmesi, bugün şehir yönetimleriiçin önemli bir referans noktası olabilir.
Kentplanlamasında doğal alanlarınkorunması, tarihi dokunun yaşatılması ve insan odaklı bir yaklaşımınbenimsenmesi, modern şehirlerin yaşanabilir olmasınısağlayacaktır.
